المشاطة لرسالة الفهرست از ابو اسحاق ابراهيم بن محمّد ، مشهور به غضنفر تبريزى را كه مهمترين منبع شناخت زندگى بيرونى است ، ضميمه كتاب نمودند . غضنفر تبريزى هدف خويش را از تدوين المشاطة اين چنين بيان مىكند : من مىدانم كه هر كس مقالهء استاد رئيس را مطالعه كند و در آنچه كه نويسنده آن از داستان روياى خود ياد كرده و از الهامى كه در آن رويا بر مدت عمرش استدلال آورده درنگ نمايد ، كيفيت آينده آن احوال يعنى كميّت عمر و زمان رحلت او به نظرش مىگذرد . از اين روى من صلاح ديدم كه به پايان سخن او در آن رساله آنچه را كه من از تاريخ ولادت و سنين عمر و وقت وفات و رحلت او به دست آورده‌ام ، ملحق كنم تا آنكه طالبان آن را از جايى ديگر نجويند ، گذشته از آنكه تحقيق آن متعذّر و وصول به آن نسبت به اين زمان و اين مردم ممتنع است . « 1 » سر سخن را به كتابهاى رجالى مىكشانيم . در اين نوع كتابها ، هنگامى كه مؤلف به شرح سرگذشت خودش مشغول مىشود ، به فهرستى از آثار و نگاشته‌هاى خويش نيز اشاره مىكند . گرچه در اينجا مؤلّف قصد ندارد فهرستى براى نگاشته‌هاى خويش مهيا سازد ؛ امّا به اقتضاى خود موضوع ، ناخودآگاه فهرستى از آثارش ارائه مىشود كه بسيار ارزشمند و قابل اعتناست . ابو العباس احمد بن على نجاشى ( 450 - 372 ق ) در كتاب رجال النجاشى در ذيل مدخل احمد بن العباس [ خودش ] اين چنين مىآورد : احمد بن العباس النجاشى الاسدى ، مصنّف هذا الكتاب - اطال اللّه بقاوه و ادام علوه و نعماه - له كتاب الجمعة و ما ورد فيه من الاعمال و كتاب الكوفة و ما فيها من الاثار و الفضايل ، و كتاب انساب بنى نصر بن قعين و ايامهم و اشعارهم و كتاب مختصر الانوار و مواضع النجوم التى سميّتها العرب . « 2 » او با بيان همين عبارات كوتاه ، به چهار كتاب خويش و موضوع آنها اشاره مىكند . شيخ الطايفه ابى جعفر محمد بن حسن طوسى ( 460 - 385 ق ) نيز در الفهرست كه از كتابهاى بزرگ رجالى شيعى محسوب مىشود به بيان شرح احوال و آثار نهصد تن از بزرگان علم و دانش مىپردازد . وى از فهرست آثار و نگاشته‌هاى شيخ مرتضى ( 436 -

--> ( 1 ) . همان ، 193 . ( 2 ) . رجال النجاشى ، 74 .